Trong hoạt động kinh doanh, tranh chấp thương mại phát sinh ngày càng nhiều và có giá trị lớn. Doanh nghiệp hiện nay thường lựa chọn hai phương thức giải quyết phổ biến gồm trọng tài thương mại và tòa án. Mỗi phương thức có cơ chế tố tụng, thẩm quyền và giá trị pháp lý riêng. Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa trọng tài thương mại và tòa án giúp doanh nghiệp lựa chọn đúng phương án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Căn cứ pháp lý trích dẫn trong bài viết gồm:

Bộ luật Tố tụng dân sự 2015;
Luật Trọng tài thương mại 2010;
Bộ luật Dân sự 2015;
Luật Thương mại 2005;
Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP hướng dẫn thi hành Luật Trọng tài thương mại;
Các văn bản hướng dẫn có liên quan.

Trọng tài thương mại và Tòa án - nên chọn cơ quan nào — Ảnh minh họa bằng AI

I. Khái niệm

1. Trọng tài thương mại

Theo Luật Trọng tài thương mại 2010, trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận lựa chọn và được thực hiện bởi Hội đồng trọng tài.

Trọng tài thương mại chỉ có thẩm quyền khi giữa các bên tồn tại thỏa thuận trọng tài hợp pháp. Thỏa thuận này được lập dưới dạng điều khoản trọng tài trong hợp đồng hoặc văn bản riêng.

Luật Trọng tài thương mại hiện vẫn còn hiệu lực áp dụng năm 2026.

2. Tòa án

Tòa án là cơ quan xét xử của Nhà nước có thẩm quyền giải quyết tranh chấp theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các luật chuyên ngành.

Khác với trọng tài thương mại, tòa án thực hiện quyền tư pháp nhân danh Nhà nước. Bản án, quyết định của tòa án được bảo đảm thi hành bằng quyền lực cưỡng chế nhà nước.

II. So sánh trọng tài thương mại và tòa án năm 2026

Tiêu chí	Trọng tài thương mại	Tòa án
Cơ sở phát sinh thẩm quyền	Các bên có thỏa thuận trọng tài hợp pháp. Nếu đã có thỏa thuận trọng tài thì tòa án phải từ chối thụ lý vụ tranh chấp, trừ trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc không thể thực hiện được.	Giải quyết theo quy định pháp luật mà không phụ thuộc vào việc các bên có thỏa thuận trước hay không.
Phạm vi tranh chấp giải quyết	Tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại; Tranh chấp có ít nhất một bên hoạt động thương mại; Tranh chấp khác do pháp luật quy định được giải quyết bằng trọng tài.	Tranh chấp dân sự; Tranh chấp thương mại; Tranh chấp lao động; Tranh chấp hôn nhân gia đình; Các yêu cầu pháp lý khác theo luật định.
Tính bảo mật	Bảo đảm nguyên tắc xét xử kín nếu các bên không có thỏa thuận khác. Thông tin hợp đồng, tài liệu tài chính, bí mật kinh doanh và nội dung tranh chấp được giữ bí mật trong quá trình giải quyết.	Thực hiện nguyên tắc xét xử công khai theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trừ trường hợp liên quan bí mật nhà nước, thuần phong mỹ tục hoặc bí mật nghề nghiệp theo luật định.
Thời gian giải quyết	Thủ tục linh hoạt và thời gian giải quyết nhanh hơn. Các bên được quyền lựa chọn trọng tài viên; địa điểm giải quyết; ngôn ngữ tố tụng; quy tắc tố tụng; hình thức họp.	Kéo dài hơn do áp dụng quy trình tố tụng chặt chẽ theo hai cấp xét xử gồm sơ thẩm; phúc thẩm; có thể xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.
Quyền kháng cáo	Phán quyết trọng tài mang tính chung thẩm và các bên không có quyền kháng cáo.	Chưa có hiệu lực ngay và các bên có quyền kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm.
Chi phí giải quyết	Cao hơn, đặc biệt với tranh chấp có giá trị lớn hoặc sử dụng trọng tài viên quốc tế.	Án phí tòa án được tính theo khung nhà nước quy định nên thường thấp hơn. Tuy nhiên, tổng chi phí thực tế của vụ việc tại tòa án vẫn tăng cao nếu thời gian giải quyết kéo dài qua nhiều cấp xét xử.
Tính quốc tế	Có ưu thế rất lớn trong tranh chấp quốc tế, được công nhận và thi hành theo Công ước New York 1958 mà Việt Nam là thành viên.	Việc công nhận và thi hành bản án của tòa án Việt Nam ở nước ngoài phụ thuộc vào Hiệp định tương trợ tư pháp; nguyên tắc có đi có lại; pháp luật từng quốc gia.

Doanh nghiệp nên lựa chọn trọng tài thương mại trong các trường hợp:

Hợp đồng có yếu tố nước ngoài;
Cần bảo mật thông tin kinh doanh;
Muốn giải quyết nhanh;
Tranh chấp có giá trị lớn;
Các bên muốn chủ động lựa chọn người giải quyết tranh chấp.

Trong khi đó, tòa án phù hợp đối với:

Tranh chấp không có thỏa thuận trọng tài;
Vụ việc cần áp dụng biện pháp cưỡng chế mạnh;
Tranh chấp liên quan nhiều bên phức tạp;
Trường hợp cần xét xử nhiều cấp để bảo đảm quyền kháng cáo.

Cần hỗ trợ pháp lý tại Hưng Yên?

Nếu bạn cần hỗ trợ pháp lý tại Hưng Yên hoặc cần tư vấn, soạn hồ sơ hoặc đại diện tham gia tố tụng, liên hệ Luật Phúc Khánh để được hỗ trợ chuyên nghiệp:

Hotline/Zalo: 0362.296.939 — hoặc truy cập luatphuckhanh.com để được gửi yêu cầu tư vấn miễn phí ngay hôm nay.

LIÊN HỆ NGAY ĐỂ ĐƯỢC TƯ VẤN MIỄN PHÍ!