Khi quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm bởi quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền lựa chọn khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính để bảo vệ mình. Tuy nhiên, rất nhiều người vẫn nhầm lẫn hai cơ chế này là một, dẫn đến lựa chọn sai thủ tục, sai cơ quan giải quyết và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả bảo vệ quyền lợi.

Theo quy định của Luật Tố tụng hành chính 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) và Luật Khiếu nại (được sửa đổi, bổ sung năm 2025), khiếu nại và khởi kiện hành chính là hai cơ chế pháp lý độc lập, khác nhau hoàn toàn về bản chất, trình tự giải quyết, cơ quan có thẩm quyền và hiệu lực pháp lý.

Khiếu nại và Khởi kiện hành chính 2026 — Ảnh minh họa bởi AI

I. Khiếu nại hành chính và Khởi kiện hành chính là gì?

1. Khiếu nại hành chính

Theo Luật Khiếu nại, khiếu nại là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật khi có căn cứ xác định quyết định hoặc hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Bản chất của khiếu nại là cơ chế giải quyết trong hệ thống hành chính nhà nước. Cơ quan hành chính hoặc người có thẩm quyền sẽ tự xem xét lại quyết định, hành vi của mình hoặc của cấp dưới.

Ví dụ:

Người dân bị UBND phường xử phạt vi phạm hành chính trái quy định thì thực hiện khiếu nại đến Chủ tịch UBND phường.
Cá nhân bị cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh từ chối cấp giấy phép trái luật thì gửi đơn khiếu nại đến người đứng đầu cơ quan đó hoặc cơ quan cấp trên trực tiếp.

Theo quy định sửa đổi năm 2025, phạm vi chủ thể được bảo vệ đã được mở rộng, thay thế khái niệm “công dân” bằng “cá nhân”, bảo đảm phù hợp với quy định hiến định về quyền con người và quyền khiếu nại.

2. Khởi kiện hành chính

Khởi kiện hành chính là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức nộp đơn yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án hành chính nhằm hủy bỏ quyết định hành chính, chấm dứt hành vi hành chính trái pháp luật hoặc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.

Theo Điều 30 Luật Tố tụng hành chính 2015, đối tượng khởi kiện bao gồm:

Quyết định hành chính;
Hành vi hành chính;
Quyết định kỷ luật buộc thôi việc công chức;
Quyết định giải quyết khiếu nại về cạnh tranh;
Danh sách cử tri.

Khác với khiếu nại, khởi kiện hành chính là hoạt động tố tụng tư pháp do Tòa án nhân dân có thẩm quyền giải quyết theo trình tự xét xử chặt chẽ, theo nguyên tắc xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật.

Ví dụ:

Người dân khởi kiện quyết định thu hồi đất của Ủy ban nhân dân tỉnh tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền.
Doanh nghiệp khởi kiện hành vi hành chính trái pháp luật của cơ quan thuế.
Cá nhân khởi kiện quyết định xử phạt vi phạm hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường.

II. Phân biệt Khiếu nại và Khởi kiện hành chính mới nhất 2026

Dưới đây là bảng phân biệt giữa Khiếu nại và Khởi kiện hành chính mới nhất 2026 nhằm giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân có lựa chọn đúng đắn và tốt hơn:

Tiêu chí	Khiếu nại	Khởi kiện hành chính
Bản chất pháp lý	Là thủ tục hành chính. Cơ quan hành chính xem xét lại tính hợp pháp của quyết định hoặc hành vi hành chính.	Là thủ tục tố tụng tư pháp. Tòa án nhân dân thực hiện quyền tư pháp để kiểm soát hoạt động quản lý hành chính nhà nước.
Cơ quan giải quyết	Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại.	Tòa án nhân dân có thẩm quyền xét xử
Trình tự thủ tục	Khiếu nại lần đầu; Khiếu nại lần hai nếu không đồng ý với kết quả giải quyết lần đầu.	Nộp đơn khởi kiện; Tòa án thụ lý; Đối thoại; Xét xử sơ thẩm; Xét xử phúc thẩm nếu có kháng cáo hoặc kháng nghị; giám đốc thẩm nếu có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng; tái thẩm nếu xuất hiện tình tiết mới.
Thời hiệu	Thời hiệu khiếu nại thông thường là 90 ngày kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính.	Thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính theo Luật Tố tụng hành chính thông thường là 01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định hành chính; hành vi hành chính; quyết định giải quyết khiếu nại. Nếu đã thực hiện khiếu nại đúng quy định thì thời hiệu khởi kiện được tính lại từ thời điểm nhận được quyết định giải quyết khiếu nại hoặc từ ngày hết thời hạn giải quyết mà khiếu nại không được giải quyết.
Kết quả giải quyết	Khiếu nại kết thúc bằng quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc quyết định giải quyết khiếu nại lần hai.	Khởi kiện hành chính kết thúc bằng bản án; quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật.
Tính khách quan	Mang tính tự kiểm tra trong hệ thống hành chính.	Bảo đảm tính khách quan và cơ chế kiểm soát quyền lực hành chính hiệu quả hơn.

Đối với vụ việc đơn giản; sai sót hành chính rõ ràng và cơ quan hành chính chủ động khắc phục vi phạm thì có thể chọn khiếu nại.

Đối với vụ việc phức tạp; quyền lợi bị xâm phạm nghiêm trọng; cơ quan hành chính không giải quyết đúng quy định thì nên chọn khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền.

Cần hỗ trợ về thủ tục khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính tại Hưng Yên?

Nếu bạn cần hỗ trợ về thủ tục khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính tại Hưng Yên hoặc cần tư vấn, soạn hồ sơ hoặc đại diện tham gia tố tụng, liên hệ Luật Phúc Khánh để được hỗ trợ chuyên nghiệp:

Hotline/Zalo: 0362.296.939 — hoặc truy cập luatphuckhanh.com để được gửi yêu cầu tư vấn miễn phí ngay hôm nay.