Bản án, quyết định của Tòa án sau khi có hiệu lực pháp luật bắt buộc các cá nhân, cơ quan, tổ chức liên quan phải nghiêm chỉnh chấp hành. Việc cố tình không thực hiện nghĩa vụ theo bản án không chỉ dẫn đến các biện pháp cưỡng chế thi hành án mà còn bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hành đầy đủ, kịp thời, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và hiệu lực của hoạt động tư pháp.

Từ ngày 01/07/2026, việc tổ chức thi hành các bản án dân sự, hình sự được thực hiện theo Luật Thi hành án dân sự năm 2025 và Luật Thi hành án hình sự năm 2025. Các cơ quan thi hành án được trao thẩm quyền áp dụng nhiều biện pháp xác minh, cưỡng chế và xử lý trách nhiệm đối với người cố tình không chấp hành án.

I. Những trường hợp bị xem là không chấp hành bản án, quyết định

Không chấp hành bản án, quyết định là hành vi của người có nghĩa vụ thi hành án nhưng cố ý không thực hiện nghĩa vụ đã được Tòa án tuyên trong bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật.

Các hành vi thường gặp gồm:

Không giao tài sản theo bản án;
Không trả tiền theo nghĩa vụ đã được tuyên;
Không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng;
Không thực hiện nghĩa vụ bồi thường thiệt hại;
Che giấu, tẩu tán tài sản để tránh thi hành án;
Chống đối hoạt động cưỡng chế của cơ quan thi hành án;
Không chấp hành quyết định thi hành án hình sự của cơ quan có thẩm quyền.

Khi bản án đã có hiệu lực, người phải thi hành án không được viện dẫn lý do chủ quan để trì hoãn hoặc từ chối nghĩa vụ. Việc không tự nguyện thi hành sẽ dẫn đến các biện pháp cưỡng chế theo quy định của pháp luật về thi hành án dân sự hoặc thi hành án hình sự.

II. Không chấp hành bản án, quyết định dân sự bị xử lý như thế nào?

Theo Luật Thi hành án dân sự năm 2025, cơ quan thi hành án có quyền áp dụng các biện pháp bảo đảm và biện pháp cưỡng chế thi hành án đối với người không tự nguyện chấp hành bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

Các biện pháp bảo đảm gồm:

Phong tỏa tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ;
Tạm ngừng giao dịch, tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản;
Tạm giữ tài sản, giấy tờ;
Tạm hoãn xuất cảnh.

Các biện pháp cưỡng chế gồm:

Khấu trừ tiền trong tài khoản, thu tiền, xử lý giấy tờ có giá,
Trừ vào thu nhập;
Khai thác tài sản;
Kê biên, xử lý tài sản, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ;
Giao tài sản, vật, giấy tờ;
Buộc thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định.

Trường hợp người phải thi hành án cố tình che giấu tài sản, chuyển nhượng tài sản trái pháp luật hoặc cản trở hoạt động thi hành án thì ngoài việc bị cưỡng chế còn phải chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng theo quy định của pháp luật hình sự.

III. Không chấp hành bản án, quyết định dân sự bị xử lý như thế nào?

Điều 380 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định về “Tội không chấp hành án”: Người nào có điều kiện mà không chấp hành bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật mặc dù đã bị áp dụng biện pháp cưỡng chế theo quy định của pháp luật hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Các dấu hiệu cấu thành tội phạm gồm:

Có bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật;
Người vi phạm có khả năng thực hiện nghĩa vụ;
Đã bị áp dụng biện pháp cưỡng chế hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính;
Vẫn cố ý không thực hiện nghĩa vụ theo bản án.

Khung hình phạt đối với Tội không chấp hành án được quy định như sau:

Khoản 1: Người phạm tội bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm

Khoản 2: Người phạm tội bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm nếu thuộc một trong các trường hợp:

Chống lại chấp hành viên hoặc người đang thi hành công vụ;
Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt;
Tẩu tán tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án.

Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.

IV. Không chấp hành án hình sự bị xử lý ra sao?

Từ ngày 01/7/2026, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 tiếp tục khẳng định nguyên tắc mọi bản án, quyết định hình sự đã có hiệu lực phải được thi hành nghiêm chỉnh.

Người bị kết án phạt tù, án treo, cải tạo không giam giữ, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm cư trú hoặc các hình phạt khác nếu không chấp hành quyết định thi hành án sẽ bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo trình tự luật định. Trường hợp bỏ trốn để trốn tránh thi hành án, cơ quan có thẩm quyền tiến hành truy bắt, áp giải và xử lý theo quy định của pháp luật hình sự. Hành vi cản trở hoạt động thi hành án hoặc giúp người khác trốn tránh việc thi hành án còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội danh tương ứng.

Cần hỗ trợ về thủ tục pháp lý tại Hưng Yên?

Nếu bạn cần hỗ trợ pháp lý về thủ tục pháp lý tại Hưng Yên hoặc cần tư vấn, soạn hồ sơ hoặc đại diện tham gia tố tụng, liên hệ Luật Phúc Khánh để được hỗ trợ chuyên nghiệp:

Hotline/Zalo: 0362.296.939 — hoặc truy cập luatphuckhanh.com để được gửi yêu cầu tư vấn miễn phí ngay hôm nay.

LIÊN HỆ NGAY ĐỂ ĐƯỢC TƯ VẤN MIỄN PHÍ!