Chế độ thai sản năm 2026 có nhiều thay đổi có lợi cho người lao động: sinh con thứ hai được nghỉ 7 tháng, trợ cấp một lần tăng theo lương cơ sở mới, lao động nam được nghỉ dài hơn. Bài viết tổng hợp điều kiện, thời gian nghỉ và cách tính tiền mới nhất.

1. Ai được hưởng chế độ thai sản?

Theo Điều 50 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (Luật 41/2024/QH15, hiệu lực từ 01/7/2025), chế độ thai sản áp dụng với lao động nữ mang thai, sinh con, mang thai hộ, người mẹ nhờ mang thai hộ, người nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi, người đặt vòng tránh thai, triệt sản và lao động nam đang đóng BHXH có vợ sinh con.

Điều kiện về thời gian đóng BHXH

• Lao động nữ sinh con: đóng BHXH bắt buộc từ đủ 06 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng liền kề trước khi sinh con.
• Lao động nữ đã đóng đủ 12 tháng trở lên mà phải nghỉ dưỡng thai theo chỉ định của cơ sở y tế: chỉ cần đóng từ đủ 03 tháng trong 12 tháng trước khi sinh.
• Lao động nữ phải nghỉ để điều trị vô sinh: đóng từ đủ 06 tháng trong 24 tháng trước khi sinh.
• Đủ điều kiện nhưng nghỉ việc trước khi sinh vẫn được hưởng chế độ thai sản.

2. Thời gian nghỉ chế độ thai sản khi sinh con

Lao động nữ sinh con được nghỉ trước và sau khi sinh 06 tháng, thời gian nghỉ trước sinh không quá 02 tháng. Từ ngày 01/7/2026, theo Luật Dân số 2025 (Luật 113/2025/QH15) sửa khoản 1 Điều 139 Bộ luật Lao động, lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ 07 tháng.

Lưu ý: Theo Nghị định 168/2026/NĐ-CP, “con thứ hai” được xác định khi tại thời điểm sinh, người mẹ có 01 con đẻ còn sống. Trường hợp sinh con thứ hai trước 01/7/2026 nhưng thời gian nghỉ kéo dài qua mốc này hiện chưa có hướng dẫn rõ; nên hỏi cơ quan BHXH nơi đóng.

Đi làm trước khi hết thời gian nghỉ

Lao động nữ có thể đi làm lại trước khi hết thời gian nghỉ sinh con nếu đã nghỉ ít nhất 04 tháng, có xác nhận của cơ sở y tế về việc đi làm sớm không có hại cho sức khỏe và được người sử dụng lao động đồng ý.

Khi đó, ngoài tiền lương của những ngày làm việc, người lao động vẫn được hưởng trợ cấp thai sản cho thời gian còn lại.

3. Chế độ thai sản cho lao động nam

Lao động nam đang đóng BHXH khi vợ sinh con được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản theo khoản 2 Điều 53 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (đã được Luật Dân số 2025 sửa đổi):

• 05 ngày làm việc khi vợ sinh thường;
• 07 ngày làm việc khi vợ sinh con phải phẫu thuật hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi;
• 10 ngày làm việc khi vợ sinh đôi, hoặc từ 01/7/2026 khi vợ sinh con thứ hai;
• 14 ngày làm việc khi vợ sinh đôi mà phải phẫu thuật; sinh ba trở lên, từ con thứ ba mỗi con thêm 03 ngày.

Thời gian nghỉ phải trong 60 ngày đầu kể từ ngày vợ sinh con và được nghỉ nhiều lần. Mức hưởng một ngày bằng mức hưởng tháng chia cho 24.

GỌI NGAY 0362.296.939 – TƯ VẤN CHẾ ĐỘ THAI SẢN

4. Cách tính tiền thai sản 2026

Theo Điều 59 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, mức hưởng chế độ thai sản một tháng bằng 100% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của 06 tháng gần nhất trước khi nghỉ; nếu chưa đủ 06 tháng thì lấy bình quân các tháng đã đóng.

Ngoài ra, lao động nữ sinh con được trợ cấp một lần cho mỗi con bằng 02 lần mức tham chiếu tại tháng sinh con (Điều 58). Mức tham chiếu hiện bằng lương cơ sở 2.530.000 đồng/tháng từ 01/7/2026 (Nghị định 161/2026/NĐ-CP), nên trợ cấp là 5.060.000 đồng/con; con sinh trước 01/7/2026 là 4.680.000 đồng/con.

Ví dụ tính tiền chế độ thai sản

Chị N. làm việc tại một khu công nghiệp ở Hưng Yên, mức bình quân tiền lương đóng BHXH 06 tháng trước khi nghỉ là 8.000.000 đồng, sinh con sau ngày 01/7/2026.

• Nếu sinh con thứ nhất: 06 tháng × 8.000.000 + 5.060.000 = 53.060.000 đồng.
• Nếu sinh con thứ hai: 07 tháng × 8.000.000 + 5.060.000 = 61.060.000 đồng.
• Chồng chị N. (lương bình quân 8.000.000 đồng) nghỉ 05 ngày khi vợ sinh con thứ nhất: 8.000.000 : 24 × 5 ≈ 1.666.667 đồng.

Lưu ý: Các con số chỉ minh họa cách tính theo quy định; số tiền thực nhận căn cứ tiền lương đóng BHXH thực tế và quyết định của cơ quan BHXH.

5. Dưỡng sức phục hồi sức khỏe sau sinh

Theo Điều 60 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, trong 30 ngày đầu làm việc trở lại sau khi hết thời gian hưởng chế độ thai sản mà sức khỏe chưa phục hồi, lao động nữ được nghỉ dưỡng sức. Số ngày do người sử dụng lao động và công đoàn cơ sở quyết định, tối đa:

• 10 ngày với trường hợp sinh một lần từ hai con trở lên;
• 07 ngày với trường hợp sinh con phải phẫu thuật;
• 05 ngày với các trường hợp khác.

Mức hưởng mỗi ngày bằng 30% mức tham chiếu, tức 759.000 đồng/ngày từ 01/7/2026; nghỉ 05 ngày được 3.795.000 đồng.

6. Chế độ thai sản với người tham gia BHXH tự nguyện

Điểm mới của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 là người tham gia BHXH tự nguyện cũng có chế độ thai sản: trợ cấp 2.000.000 đồng cho mỗi con khi sinh, nếu đã đóng BHXH tự nguyện từ đủ 06 tháng trong 12 tháng trước khi sinh (Điều 94, 95). Khoản trợ cấp này do ngân sách nhà nước bảo đảm.

Bên cạnh đó, chính sách dân số theo Nghị định 168/2026/NĐ-CP có khoản hỗ trợ tài chính từ ngân sách địa phương cho một số nhóm phụ nữ, như phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi (áp dụng từ 01/01/2027). Đây là khoản hỗ trợ riêng, không thuộc quỹ BHXH.

7. Hồ sơ, thủ tục hưởng chế độ thai sản

1. Người lao động nộp hồ sơ (bản sao giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh, giấy chứng sinh của con) cho người sử dụng lao động chậm nhất 45 ngày kể từ ngày hết thời gian nghỉ thai sản.
2. Người sử dụng lao động lập danh sách, nộp cơ quan BHXH trong 07 ngày làm việc.
3. Cơ quan BHXH giải quyết trong 07 ngày làm việc (hồ sơ do doanh nghiệp nộp) hoặc 05 ngày làm việc (hồ sơ người lao động tự nộp).
4. Người đã nghỉ việc trước khi sinh nộp hồ sơ trực tiếp cho cơ quan BHXH nơi cư trú.

Lao động nữ mang thai, nghỉ thai sản được pháp luật bảo vệ trước việc bị đơn phương chấm dứt hợp đồng, xem bài đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động. Người không tiếp tục đi làm có thể tham khảo rút bảo hiểm xã hội một lần và trợ cấp thất nghiệp 2026.

8. Câu hỏi thường gặp về chế độ thai sản

Nghỉ việc trước khi sinh có được hưởng chế độ thai sản không?

Có, nếu đã đóng BHXH bắt buộc từ đủ 06 tháng trong 12 tháng trước khi sinh. Người lao động tự nộp hồ sơ tại cơ quan BHXH nơi cư trú.

Sinh con thứ ba có được nghỉ 7 tháng không?

Không. Thời gian nghỉ 07 tháng áp dụng khi sinh con thứ hai; sinh con thứ ba trở đi được nghỉ 06 tháng như thông thường.

Chồng không đóng BHXH thì vợ sinh con có được trợ cấp không?

Lao động nữ đủ điều kiện vẫn hưởng chế độ thai sản bình thường. Trường hợp chỉ người chồng tham gia BHXH, người chồng được nhận trợ cấp một lần khi vợ sinh con nếu đủ điều kiện về thời gian đóng.

9. Dịch vụ tư vấn bảo hiểm xã hội tại Luật Phúc Khánh

Luật Phúc Khánh tư vấn người lao động và doanh nghiệp tại Hưng Yên và Thái Bình (cũ): kiểm tra điều kiện hưởng chế độ thai sản, tính mức hưởng, hướng dẫn hồ sơ, khiếu nại khi bị từ chối hoặc doanh nghiệp không đóng BHXH. Chúng tôi không hứa trước kết quả vụ việc.

GỌI NGAY 0362.296.939 – LUẬT SƯ LAO ĐỘNG HƯNG YÊN

Căn cứ pháp lý

• Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (Luật 41/2024/QH15): Điều 50, 51, 52, 53, 58, 59, 60, 61, 62, 94, 95.
• Luật Dân số 2025 (Luật 113/2025/QH15), hiệu lực 01/7/2026: sửa khoản 1 Điều 139 Bộ luật Lao động và khoản 2 Điều 53 Luật Bảo hiểm xã hội.
• Nghị định 168/2026/NĐ-CP hướng dẫn chính sách dân số (hiệu lực 01/7/2026).
• Nghị định 161/2026/NĐ-CP quy định mức lương cơ sở 2.530.000 đồng từ 01/7/2026.
• Bộ luật Lao động 2019: Điều 139.