1. Khi nào nên khởi kiện đòi nợ?

Theo Điều 463 và Điều 466 Bộ luật Dân sự 2015, bên vay có nghĩa vụ trả đủ tiền khi đến hạn. Bạn nên cân nhắc khởi kiện đòi nợ khi:

• Khoản vay đã đến hạn nhưng bên vay không trả, trả không đủ hoặc không có thiện chí trả;
• Đã nhắc nợ, gửi văn bản yêu cầu thanh toán nhưng không có kết quả;
• Có dấu hiệu bên vay tẩu tán tài sản, bán nhà đất, chuyển nhượng xe.

Với khoản vay không kỳ hạn, bên cho vay có quyền đòi lại bất cứ lúc nào nhưng phải báo trước cho bên vay một thời gian hợp lý (Điều 469 BLDS 2015).

2. Không có giấy vay nợ có khởi kiện đòi nợ được không?

Được. Pháp luật không bắt buộc hợp đồng vay tài sản phải lập thành văn bản. Các tài liệu sau đều có thể là chứng cứ chứng minh khoản vay:

• Sao kê, chứng từ chuyển khoản ngân hàng, ví điện tử;
• Tin nhắn Zalo, Messenger, SMS thừa nhận khoản nợ, hẹn trả nợ;
• File ghi âm, ghi hình cuộc trao đổi về khoản vay (kèm văn bản trình bày xuất xứ);
• Lời khai của người làm chứng, vi bằng do Thừa phát lại lập.

Lời khuyên: trước khi khởi kiện đòi nợ, hãy chủ động nhắn tin đề nghị bên vay xác nhận số tiền còn nợ; đây là chứng cứ rất có giá trị.

3. Hồ sơ khởi kiện đòi nợ cá nhân

• Đơn khởi kiện theo Mẫu số 23-DS ban hành kèm Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP;
• Giấy vay tiền, hợp đồng vay, giấy biên nhận hoặc chứng cứ thay thế nêu tại Mục 2;
• Văn bản đòi nợ, biên bản làm việc (nếu có);
• Căn cước/CCCD của người khởi kiện;
• Thông tin địa chỉ cư trú, nơi làm việc của người vay (bị đơn);
• Bảng kê tính tiền gốc, tiền lãi yêu cầu Tòa án giải quyết.

4. Thủ tục khởi kiện đòi nợ: 7 bước chi tiết

Bước 1: Thu thập, củng cố chứng cứ

Tập hợp toàn bộ giấy tờ, tin nhắn, sao kê; xác định chính xác số tiền gốc, lãi, thời hạn trả và địa chỉ hiện tại của bên vay.

Bước 2: Soạn đơn và nộp đơn khởi kiện đòi nợ

Nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú, làm việc (Điều 35, Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sửa đổi năm 2025). Có thể nộp trực tiếp, qua bưu chính hoặc trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án. Nếu không biết bị đơn đang ở đâu, có thể nộp tại nơi cư trú, làm việc cuối cùng của bị đơn.

Bước 3: Tòa án xem xét đơn khởi kiện

Trong thời hạn 08 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn, Thẩm phán được phân công xem xét và quyết định yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn, thụ lý hoặc trả lại đơn (Điều 191).

Bước 4: Nộp tạm ứng án phí và thụ lý vụ án

Người khởi kiện nộp tạm ứng án phí trong 07 ngày kể từ ngày nhận thông báo và nộp biên lai cho Tòa án; Tòa án thụ lý vụ án (Điều 195).

Bước 5: Chuẩn bị xét xử, hòa giải

Tòa án thông báo cho bị đơn, thu thập chứng cứ, mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải. Nhiều vụ đòi nợ kết thúc tại bước này khi bên vay cam kết trả nợ và Tòa án ra quyết định công nhận sự thỏa thuận. Vụ việc đơn giản, chứng cứ rõ ràng có thể được giải quyết theo thủ tục rút gọn (Điều 317).

Bước 6: Xét xử sơ thẩm

Nếu hòa giải không thành, Tòa án đưa vụ án ra xét xử. Bản án sơ thẩm có thể bị kháng cáo trong 15 ngày kể từ ngày tuyên án.

Bước 7: Yêu cầu thi hành án

Sau khi bản án có hiệu lực, nếu bên vay không tự nguyện trả, bạn nộp đơn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành. Cơ quan thi hành án có thể khấu trừ tiền trong tài khoản, trừ thu nhập, kê biên, bán đấu giá tài sản của người phải thi hành án.

GỌI NGAY 0362.296.939 – LUẬT SƯ KHỞI KIỆN ĐÒI NỢ

5. Án phí khởi kiện đòi nợ năm 2026

Theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch được tính như sau:

Tạm ứng án phí sơ thẩm bằng 50% mức án phí dự tính (không thấp hơn 300.000 đồng). Nếu thắng kiện, bạn được trả lại tiền tạm ứng và bên vay phải chịu án phí.

Ví dụ: Khởi kiện đòi nợ 200 triệu đồng: án phí dự tính = 200.000.000 × 5% = 10.000.000 đồng; tạm ứng án phí = 5.000.000 đồng.

6. Lãi suất khi khởi kiện đòi nợ được tính thế nào?

• Lãi trong hạn: theo thỏa thuận nhưng không vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay (khoản 1 Điều 468 BLDS 2015). Phần lãi vượt mức này không có hiệu lực.
• Có thỏa thuận lãi nhưng không rõ mức lãi: lãi suất được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn, tức 10%/năm.
• Lãi chậm trả: với vay không lãi mà quá hạn, bên cho vay có quyền yêu cầu trả lãi trên số tiền chậm trả theo khoản 4 Điều 466 (mức lãi suất theo khoản 2 Điều 468, tức 10%/năm); với vay có lãi, tính thêm lãi trên nợ gốc quá hạn và lãi chậm trả theo khoản 5 Điều 466.

Xác định đúng tiền lãi giúp tăng giá trị thu hồi nhưng cũng ảnh hưởng đến án phí, nên cần tính toán cẩn thận.

7. Khi nào có thể tố giác hình sự thay vì khởi kiện đòi nợ?

Việc vay không trả về bản chất là quan hệ dân sự. Chỉ khi có dấu hiệu dùng thủ đoạn gian dối để vay tiền ngay từ đầu, hoặc sau khi vay dùng thủ đoạn gian dối, bỏ trốn để chiếm đoạt, sử dụng tiền vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả, người cho vay mới có thể tố giác về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174) hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 BLHS).

Xem thêm: tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174.

Lưu ý: tuyệt đối không dùng biện pháp đe dọa, “khủng bố” điện thoại, bôi nhọ trên mạng xã hội hay giữ người để đòi nợ, vì có thể bị xử lý hình sự về tội cưỡng đoạt tài sản, bắt giữ người trái pháp luật hoặc làm nhục người khác.

8. Câu hỏi thường gặp về khởi kiện đòi nợ

Thời hiệu khởi kiện đòi nợ là bao lâu?
Theo Điều 429 BLDS 2015, thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là 03 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Tuy nhiên, thực tiễn xét xử có quan điểm yêu cầu đòi lại tiền gốc là yêu cầu đòi lại tài sản nên không áp dụng thời hiệu (khoản 2 Điều 155). Để an toàn, nên khởi kiện đòi nợ càng sớm càng tốt.

Người vay đã bỏ đi khỏi địa phương thì có kiện được không?
Được. Bạn có thể khởi kiện tại nơi cư trú, làm việc cuối cùng của bị đơn hoặc nơi bị đơn có tài sản. Tòa án sẽ tiến hành thủ tục niêm yết, thông báo theo quy định.

Khởi kiện đòi nợ mất bao lâu?
Thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm là 04 tháng (có thể gia hạn 02 tháng); thủ tục rút gọn có thể được giải quyết trong khoảng 01 tháng kể từ ngày thụ lý.

9. Dịch vụ luật sư khởi kiện đòi nợ tại Luật Phúc Khánh

• Đánh giá chứng cứ, tính toán tiền gốc, tiền lãi và khả năng thu hồi nợ;
• Soạn thư đòi nợ bằng văn bản luật sư, làm việc trực tiếp với bên vay;
• Soạn đơn khởi kiện, đề nghị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phong tỏa tài sản;
• Đại diện, bảo vệ quyền lợi tại Tòa án và theo dõi thi hành án đến khi thu hồi nợ.

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 (Điều 155, 429, 463, 466, 468, 469);
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15 (Điều 35, 39, 191, 195, 317);
• Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 về án phí, lệ phí Tòa án;
• Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung (Điều 174, 175).

Bài viết mang tính tham khảo tại thời điểm đăng tải. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ Luật Phúc Khánh qua Hotline/Zalo 0362.296.939.