Xét xử sơ thẩm là giai đoạn trung tâm của tố tụng hình sự, nơi Tòa án trực tiếp xem xét toàn bộ chứng cứ, đánh giá tính hợp pháp của các hoạt động tố tụng trước đó và quyết định bị cáo có phạm tội hay không. Năm 2026, trình tự xét xử sơ thẩm vụ án hình sự được thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015; đồng thời việc xác định tội danh, hình phạt và trách nhiệm hình sự được căn cứ vào Bộ luật Hình sự năm 2015 đã được sửa đổi, bổ sung.

Việc xét xử sơ thẩm phải bảo đảm các nguyên tắc cơ bản như xét xử công khai, tranh tụng trong xét xử, bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại, đương sự và những người tham gia tố tụng khác.

Sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử, Tòa án tiến hành mở phiên tòa theo đúng thời gian, địa điểm đã được thông báo.

Trước khi khai mạc phiên tòa, Thư ký Tòa án phải kiểm tra sự có mặt của những người được Tòa án triệu tập; nếu có người vắng mặt thì phải nêu lý do; đồng thời phổ biến nội quy phiên tòa.

1. Thủ tục bắt đầu phiên tòa

Thẩm phán chủ tọa phiên tòa khai mạc phiên tòa và đọc quyết định đưa vụ án ra xét xử.
Thư ký Tòa án báo cáo Hội đồng xét xử về sự có mặt, vắng mặt của những người được Tòa án triệu tập và lý do vắng mặt. Chủ tọa phiên tòa kiểm tra lại sự có mặt của những người có mặt tại phiên tòa theo giấy triệu tập của Tòa án và kiểm tra lý lịch, phổ biến quyền và nghĩa vụ của họ.

Hội đồng xét xử xem xét các vấn đề liên quan đến sự có mặt của Kiểm sát viên, bị cáo, người bào chữa, người bị hại, người làm chứng, người giám định và những người tham gia tố tụng khác để quyết định tiếp tục hay hoãn phiên tòa theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Sau khi hoàn tất các thủ tục khai mạc, Chủ tọa phiên tòa tuyên bố kết thúc phần khai mạc phiên tòa, chuyển sang phần tranh tụng.

2. Thủ tục tranh tụng tại phiên tòa

Trước khi tiến hành xét hỏi, Kiểm sát viên công bố bản cáo trạng và trình bày ý kiến bổ sung (nếu có). Ý kiến bổ sung không được làm xấu đi tình trạng của bị cáo.

2.1. Xét hỏi

Xét hỏi là hoạt động quan trọng nhằm làm rõ toàn bộ sự thật khách quan của vụ án. Hội đồng xét xử phải xác định đầy đủ các tình tiết liên quan đến từng hành vi phạm tội, từng bị cáo và từng chứng cứ có trong hồ sơ vụ án.

Chủ tọa phiên tòa điều hành việc xét hỏi và quyết định thứ tự hỏi phù hợp với diễn biến thực tế của vụ án. Hội đồng xét xử, Kiểm sát viên, người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự được tham gia xét hỏi theo quy định pháp luật.

Trong quá trình xét hỏi, các nội dung sau phải được làm rõ:

Hành vi phạm tội xảy ra như thế nào;
Thời gian, địa điểm thực hiện hành vi;
Động cơ, mục đích phạm tội;
Vai trò của từng bị cáo trong vụ án;
Hậu quả do hành vi phạm tội gây ra;
Thiệt hại về vật chất và tinh thần;
Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự;
Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự;
Nhân thân của bị cáo;
Những căn cứ xác định trách nhiệm dân sự và xử lý vật chứng.

Các tài liệu, chứng cứ, kết luận giám định, dữ liệu điện tử, lời khai và các nguồn chứng cứ khác đều được công khai xem xét tại phiên tòa.

2.2. Tranh luận

Sau khi kết thúc phần xét hỏi, phiên tòa chuyển sang phần tranh luận.

Kiểm sát viên trình bày bản luận tội, đánh giá toàn bộ chứng cứ đã được thẩm tra công khai tại phiên tòa và đề nghị mức hình phạt đối với bị cáo. Người bào chữa đưa ra các luận cứ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị cáo. Người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan cũng được trình bày ý kiến đối với các vấn đề thuộc phạm vi vụ án.

Nguyên tắc tranh tụng được bảo đảm xuyên suốt quá trình tranh luận. Kiểm sát viên phải đối đáp đầy đủ đối với các ý kiến của người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác. Mọi quan điểm buộc tội hoặc gỡ tội đều phải dựa trên chứng cứ đã được kiểm tra công khai tại phiên tòa. Hội đồng xét xử chỉ được căn cứ vào kết quả tranh tụng và các chứng cứ hợp pháp để ra bản án.

Sau khi những người tham gia tranh luận không trình bày gì thêm, chủ tọa phiên tòa tuyên bố kết thúc tranh luận.

3. Bị cáo nói lời sau cùng

Trước khi nghị án, Chủ tọa phiên tòa cho bị cáo quyền nói lời sau cùng. Đây là quyền tố tụng đặc biệt của bị cáo và không ai được hạn chế quyền này. Bị cáo được trình bày quan điểm cuối cùng về vụ án, bày tỏ thái độ đối với hành vi bị truy tố, đề nghị Hội đồng xét xử xem xét các tình tiết có lợi cho mình hoặc trình bày các vấn đề khác liên quan đến việc giải quyết vụ án.

Sau khi bị cáo nói lời sau cùng, phiên tòa chuyển sang giai đoạn nghị án.

4. Nghị án

Hội đồng xét xử vào phòng nghị án để thảo luận và quyết định về toàn bộ nội dung vụ án. Việc nghị án được tiến hành bí mật và chỉ những thành viên của Hội đồng xét xử mới được tham gia. Các nội dung được xem xét bao gồm:

Có hay không hành vi phạm tội;
Bị cáo có phải là người thực hiện hành vi phạm tội hay không;
Điều luật áp dụng;
Mức hình phạt;
Trách nhiệm dân sự;
Xử lý vật chứng;
Án phí;
Các biện pháp tư pháp khác theo quy định của pháp luật.

Mọi quyết định của Hội đồng xét xử được thông qua theo nguyên tắc biểu quyết theo đa số.

5. Tuyên án

Sau khi kết thúc nghị án, Hội đồng xét xử quay trở lại phòng xử án để tuyên án. Bản án sơ thẩm phải nêu rõ nhận định của Hội đồng xét xử về từng chứng cứ, từng tình tiết của vụ án, căn cứ pháp luật được áp dụng và quyết định cuối cùng đối với bị cáo.

Nếu bị cáo phạm tội, Tòa án tuyên mức hình phạt tương ứng theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 đã được sửa đổi, bổ sung. Nếu không đủ căn cứ buộc tội, Tòa án phải tuyên bị cáo không có tội.

Khi tuyên án, Chủ tọa phiên tòa giải thích đầy đủ quyền kháng cáo của bị cáo, người bị hại và các chủ thể có quyền kháng cáo theo quy định pháp luật.

Kết luận

Trình tự xét xử sơ thẩm vụ án hình sự năm 2026 bao gồm các giai đoạn: khai mạc phiên tòa, công bố cáo trạng, xét hỏi, tranh luận, nói lời sau cùng, nghị án và tuyên án. Mỗi giai đoạn đều được Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định chặt chẽ nhằm bảo đảm việc xét xử khách quan, công bằng, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Việc tuân thủ đầy đủ trình tự xét xử không chỉ bảo vệ quyền con người, quyền công dân mà còn bảo đảm hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm và giữ vững nguyên tắc thượng tôn pháp luật trong hoạt động tư pháp hình sự.

Cần hỗ trợ pháp lý về thủ tục pháp lý tại Hưng Yên?

Nếu bạn cần hỗ trợ pháp lý về thủ tục pháp lý tại Hưng Yên hoặc cần tư vấn, soạn hồ sơ hoặc đại diện tham gia tố tụng, liên hệ Luật Phúc Khánh để được hỗ trợ chuyên nghiệp:

Hotline/Zalo: 0362.296.939 — hoặc truy cập luatphuckhanh.com để được gửi yêu cầu tư vấn miễn phí ngay hôm nay.

LIÊN HỆ NGAY ĐỂ ĐƯỢC TƯ VẤN MIỄN PHÍ!