Thừa kế có yếu tố nước ngoài là tình huống rất phổ biến ở Thái Bình (cũ) và Hưng Yên, nơi nhiều gia đình có con em đi lao động tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan hoặc định cư ở nước ngoài. Khi cha mẹ mất, người ở nước ngoài vẫn có quyền nhận di sản và có thể làm thủ tục qua ủy quyền mà không cần về nước.

1. Thế nào là thừa kế có yếu tố nước ngoài?

Theo Điều 663 Bộ luật Dân sự 2015, quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài là quan hệ có ít nhất một bên là cá nhân, pháp nhân nước ngoài; hoặc các bên đều là công dân Việt Nam nhưng việc xác lập, thực hiện quan hệ xảy ra tại nước ngoài; hoặc đối tượng của quan hệ ở nước ngoài.

Trong thực tiễn, thừa kế có yếu tố nước ngoài thường gặp khi: người để lại di sản hoặc người thừa kế là người nước ngoài; người thừa kế đang ở nước ngoài; di sản nằm ở nước ngoài. Với người đi xuất khẩu lao động vẫn giữ quốc tịch Việt Nam, việc xác định có yếu tố nước ngoài hay không phụ thuộc từng tình huống cụ thể.

2. Pháp luật nước nào áp dụng cho thừa kế có yếu tố nước ngoài?

Theo Điều 680 Bộ luật Dân sự 2015:

• Thừa kế được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản có quốc tịch ngay trước khi chết.
• Việc thực hiện quyền thừa kế đối với bất động sản được xác định theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó.

Vì vậy, trong thừa kế có yếu tố nước ngoài mà cha mẹ là công dân Việt Nam, để lại nhà đất ở Hưng Yên, pháp luật Việt Nam được áp dụng để xác định người thừa kế, cách chia và thủ tục nhận di sản, dù người con đang sống ở nước ngoài.

3. Thừa kế có yếu tố nước ngoài: người ở nước ngoài có được nhận nhà đất?

Theo Luật Đất đai 2024, trường hợp người thừa kế không thuộc đối tượng được đứng tên quyền sử dụng đất, người đó được chuyển nhượng hoặc tặng cho quyền sử dụng đất thừa kế cho đối tượng đủ điều kiện, hoặc chỉ được hưởng giá trị. Họ không được cấp Giấy chứng nhận đối với quyền sử dụng đất đó.

GỌI NGAY 0362.296.939 – TƯ VẤN THỪA KẾ CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI

4. Ủy quyền nhận thừa kế có yếu tố nước ngoài khi không về nước

Trong thừa kế có yếu tố nước ngoài, người đang ở nước ngoài không bắt buộc phải về nước để ký văn bản khai nhận di sản. Họ có thể ủy quyền cho người thân tại Việt Nam thay mặt mình tham gia thủ tục. Có hai cách thực hiện phổ biến:

Cách 1: Ký tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài

Đây là cách được dùng nhiều nhất trong thừa kế có yếu tố nước ngoài: người thừa kế đến Đại sứ quán hoặc Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại nước đang ở để ký hợp đồng hoặc giấy ủy quyền trước viên chức lãnh sự.

Nếu người nhận ủy quyền ở Việt Nam, người đó ký tiếp phần của mình tại tổ chức hành nghề công chứng trong nước để hợp đồng ủy quyền hoàn tất.

Giấy tờ thường được yêu cầu: hộ chiếu, giấy tờ chứng minh quan hệ với người để lại di sản, giấy chứng tử, bản sao giấy tờ về di sản và giấy tờ nhân thân của người nhận ủy quyền.

Cách 2: Công chứng tại nước sở tại

Người thừa kế ký văn bản ủy quyền tại cơ quan công chứng của nước sở tại, sau đó thực hiện hợp pháp hóa lãnh sự (trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế) và dịch sang tiếng Việt có chứng thực trước khi sử dụng tại Việt Nam.

Lưu ý: Trong hồ sơ thừa kế có yếu tố nước ngoài, nội dung ủy quyền nên ghi rõ: được thay mặt ký văn bản khai nhận, phân chia di sản; được nhận hoặc từ chối phần di sản; được làm thủ tục đăng ký biến động, nhận Giấy chứng nhận; được nộp thuế, phí.

Sai sót thường gặp khi ủy quyền từ nước ngoài

• Ghi sai hoặc thiếu thông tin thửa đất, số Giấy chứng nhận so với bản gốc.
• Phạm vi ủy quyền quá hẹp, chỉ ghi “nhận di sản” mà không ghi quyền ký văn bản phân chia, đăng ký biến động.
• Văn bản công chứng ở nước ngoài chưa hợp pháp hóa lãnh sự hoặc bản dịch chưa được chứng thực.
• Họ tên, ngày sinh trên hộ chiếu không khớp giấy khai sinh, sổ hộ tịch ở Việt Nam.

Những sai sót này khiến hồ sơ thừa kế có yếu tố nước ngoài bị tổ chức hành nghề công chứng từ chối, buộc người ở nước ngoài phải làm lại, tốn thêm thời gian và chi phí gửi giấy tờ.

5. Thủ tục khai nhận di sản tại Việt Nam

Sau khi có văn bản ủy quyền hợp lệ, người được ủy quyền cùng các đồng thừa kế làm thủ tục tại tổ chức hành nghề công chứng theo Luật Công chứng 2024: nộp hồ sơ, niêm yết 15 ngày, ký văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản. Hồ sơ và chi phí chi tiết xem tại bài khai nhận di sản thừa kế.

Sau đó, hồ sơ đăng ký biến động nộp tại bộ phận một cửa UBND cấp xã hoặc chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai. Tham khảo thêm điều kiện và thủ tục thừa kế đất đai và chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất.

6. Người ở nước ngoài không liên lạc được thì xử lý thế nào?

Trong thừa kế có yếu tố nước ngoài, nếu một người thừa kế ở nước ngoài không liên lạc được hoặc không hợp tác, các đồng thừa kế còn lại không thể tự lập văn bản khai nhận di sản bỏ qua người đó.

Khi đó, cần khởi kiện yêu cầu chia di sản tại Tòa án; thẩm quyền xác định theo Bộ luật Tố tụng dân sự sửa đổi; từ ngày 01/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm phần lớn vụ việc dân sự. Vụ việc thừa kế có yếu tố nước ngoài cần xác định thẩm quyền cụ thể trước khi nộp đơn.

Tòa án có thể thực hiện ủy thác tư pháp để tống đạt văn bản cho đương sự ở nước ngoài; thời gian giải quyết vụ án thừa kế có yếu tố nước ngoài thường kéo dài hơn vụ án thông thường, có thể tính bằng năm.

7. Thuế, phí trong thừa kế có yếu tố nước ngoài

Nhận thừa kế giữa cha mẹ và con, vợ và chồng, anh chị em ruột được miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ theo Luật Thuế TNCN 2025 và Nghị định 10/2022/NĐ-CP.

Trường hợp người nhận là cá nhân không cư trú tại Việt Nam, cần kiểm tra thêm quy định riêng về kê khai thuế. Ngoài ra, thừa kế có yếu tố nước ngoài còn phát sinh phí công chứng, phí hợp pháp hóa lãnh sự, dịch thuật.

8. Câu hỏi thường gặp về thừa kế có yếu tố nước ngoài

Con đang đi lao động ở Nhật có cần về nước để nhận đất của bố mẹ không?

Không bắt buộc. Người con có thể ủy quyền tại Đại sứ quán, Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Nhật Bản cho người thân ở Việt Nam làm thủ tục.

Người ở nước ngoài muốn nhường phần thừa kế cho anh em thì làm sao?

Lập văn bản từ chối nhận di sản trước thời điểm phân chia, ký tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài hoặc công chứng nước sở tại có hợp pháp hóa lãnh sự.

Con đã nhập quốc tịch nước ngoài có được đứng tên đất thừa kế không?

Tùy việc có còn quốc tịch Việt Nam và có thuộc đối tượng được sở hữu nhà ở tại Việt Nam hay không; nếu không, người đó được hưởng giá trị hoặc chuyển nhượng, tặng cho phần di sản.

9. Dịch vụ thừa kế có yếu tố nước ngoài tại Luật Phúc Khánh

Luật Phúc Khánh hỗ trợ các gia đình tại Hưng Yên và Thái Bình (cũ) giải quyết thừa kế có yếu tố nước ngoài: soạn mẫu hợp đồng ủy quyền nhận thừa kế gửi ra nước ngoài ký; hướng dẫn hợp pháp hóa lãnh sự; làm thủ tục khai nhận, phân chia di sản; sang tên sổ đỏ; đại diện trong vụ án tranh chấp thừa kế có đương sự ở nước ngoài.

GỌI NGAY 0362.296.939 – LUẬT SƯ THỪA KẾ HƯNG YÊN

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 620, Điều 663, Điều 680).
• Luật Đất đai số 31/2024/QH15 (quy định về quyền của người Việt Nam định cư ở nước ngoài, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài nhận thừa kế quyền sử dụng đất).
• Luật Công chứng số 46/2024/QH15 – văn bản.
• Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15; Nghị định 10/2022/NĐ-CP về lệ phí trước bạ.
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung).