Bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự là việc người phạm tội (hoặc người có trách nhiệm) phải bù đắp các thiệt hại về sức khỏe, tính mạng, tài sản và tinh thần cho bị hại. Phần dân sự này thường được giải quyết cùng vụ án; nắm rõ cách tính và thời điểm yêu cầu giúp bị hại bảo vệ tối đa quyền lợi.

1. Bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự là gì?

Khi tội phạm gây thiệt hại, bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự là nghĩa vụ song song với trách nhiệm hình sự. Ngoài trách nhiệm hình sự, người phạm tội còn phải chịu trách nhiệm dân sự.

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, vấn đề dân sự trong vụ án hình sự được giải quyết cùng với việc giải quyết vụ án hình sự; trường hợp chưa có điều kiện chứng minh và không ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án hình sự thì có thể tách ra để giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.

Căn cứ xác định trách nhiệm và mức bồi thường là quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng của Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 584, Điều 585 và các điều tiếp theo) cùng hướng dẫn tại Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP.

Nguyên tắc bồi thường

• Khi giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự, thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời; các bên có thể thỏa thuận mức, hình thức bồi thường.
• Thiệt hại thực tế là thiệt hại đã xảy ra, được tính thành tiền tại thời điểm giải quyết bồi thường.
• Mức bồi thường có thể được giảm nếu người bị thiệt hại cũng có lỗi, hoặc thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của người gây thiệt hại (trong trường hợp do lỗi vô ý).

2. Bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự khi sức khỏe bị xâm phạm

Theo Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015, khi sức khỏe bị xâm phạm (ví dụ trong vụ cố ý gây thương tích, tai nạn giao thông), bị hại được bồi thường:

GỌI NGAY 0362.296.939 – TƯ VẤN BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ

3. Bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự khi tính mạng bị xâm phạm

Theo Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp người bị hại chết, người gây thiệt hại phải bồi thường:

1. Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm trước khi chết (chi phí cấp cứu, điều trị).
2. Chi phí hợp lý cho việc mai táng.
3. Tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng (con chưa thành niên, cha mẹ không có khả năng lao động…).
4. Bù đắp tổn thất về tinh thần cho người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất; không thỏa thuận được thì tối đa 100 lần lương cơ sở.

Các vụ án thường gặp là gây tai nạn giao thông làm chết người; tham khảo bài gây tai nạn giao thông làm chết người.

4. Mức tổn thất tinh thần tối đa theo lương cơ sở 2026

Từ ngày 01/7/2026, mức lương cơ sở là 2.530.000 đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP. Vì thiệt hại được tính tại thời điểm giải quyết bồi thường, các vụ việc giải quyết từ ngày này áp dụng mức lương cơ sở mới:

Lưu ý: Đây là mức tối đa khi các bên không thỏa thuận được. Các bên vẫn có quyền tự thỏa thuận mức bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự cao hơn; Tòa án ghi nhận nếu thỏa thuận tự nguyện, không trái pháp luật.

5. Ba thời điểm yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự

Bị hại nên chuẩn bị yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự càng sớm càng tốt, vì chứng từ chi phí, thu nhập dễ thất lạc theo thời gian. Trong vụ cố ý gây thương tích, thông tin về tỷ lệ tổn thương và khung hình phạt xem bài tội cố ý gây thương tích.

6. Ví dụ tính bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự

Anh K. ở Hưng Yên bị đánh gây thương tích. Chứng từ cho thấy chi phí điều trị 20.000.000 đồng; anh K. nghỉ làm 3 tháng với thu nhập 8.000.000 đồng/tháng; người nhà chăm sóc 30 ngày, chi phí hợp lý 250.000 đồng/ngày.

• Thiệt hại vật chất: 20.000.000 + 3 × 8.000.000 + 30 × 250.000 = 51.500.000 đồng.
• Tổn thất tinh thần (giả định Tòa án chấp nhận 20 lần lương cơ sở): 20 × 2.530.000 = 50.600.000 đồng, dưới mức tối đa 126.500.000 đồng.
• Tổng yêu cầu: 51.500.000 + 50.600.000 = 102.100.000 đồng.

Khi giải quyết bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự, mức tổn thất tinh thần thực tế do Tòa án quyết định căn cứ mức độ thương tích, hoàn cảnh cụ thể; ví dụ trên chỉ để minh họa cách tính.

Bồi thường và tình tiết giảm nhẹ

Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả được hưởng tình tiết giảm nhẹ theo điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự. Vì vậy, việc thương lượng bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự thường diễn ra ngay từ giai đoạn điều tra.

Không đồng ý mức bồi thường thì làm gì?

Nếu bị hại hoặc bị cáo không đồng ý với quyết định về bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự của Tòa án cấp sơ thẩm, các bên có quyền kháng cáo phần dân sự của bản án trong thời hạn luật định. Thủ tục kháng cáo xem bài kháng cáo bản án hình sự.

Khi kháng cáo, bị hại cần nêu rõ khoản nào chưa được chấp nhận (chi phí điều trị, thu nhập bị mất, tổn thất tinh thần…), kèm chứng cứ mới nếu có. Kháng cáo chỉ phần dân sự không làm thay đổi phần hình phạt nếu không có kháng cáo, kháng nghị về phần hình sự.

7. Câu hỏi thường gặp về bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự

Bị cáo không có tiền thì bị hại có được bồi thường không?

Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự vẫn tồn tại theo bản án; bị hại yêu cầu cơ quan thi hành án xác minh, kê biên tài sản, thu nhập của người phải thi hành án khi họ có điều kiện.

Người phạm tội chưa thành niên thì ai bồi thường?

Theo Bộ luật Dân sự, người chưa đủ 15 tuổi gây thiệt hại thì cha mẹ phải bồi thường; người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi tự bồi thường bằng tài sản của mình, nếu không đủ thì cha mẹ bồi thường phần còn thiếu.

Đã nhận tiền bồi thường có rút được yêu cầu xử lý hình sự không?

Chỉ với một số tội khởi tố theo yêu cầu của bị hại mới có thể rút yêu cầu; với các tội khác, việc nhận bồi thường không làm đình chỉ vụ án.

8. Dịch vụ luật sư bảo vệ bị hại tại Luật Phúc Khánh

Luật Phúc Khánh hỗ trợ khách hàng Hưng Yên và Thái Bình (cũ): tính toán, lập bảng yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự; thu thập chứng từ; đại diện thương lượng; bảo vệ quyền lợi bị hại tại phiên tòa; tư vấn cho người phạm tội khắc phục hậu quả để được hưởng tình tiết giảm nhẹ; theo dõi thi hành án.

GỌI NGAY 0362.296.939 – LUẬT SƯ HÌNH SỰ HƯNG YÊN

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 584, Điều 585, Điều 590, Điều 591, Điều 592).
• Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, hiệu lực từ 01/01/2023.
• Nghị định 161/2026/NĐ-CP quy định mức lương cơ sở 2.530.000 đồng/tháng từ 01/7/2026.
• Bộ luật Tố tụng hình sự 2015; Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung (Điều 51).