Tranh chấp lối đi chung xảy ra khi các hộ liền kề không thống nhất về quyền đi lại, vị trí, chiều rộng lối đi hoặc một bên tự ý rào chắn, xây lấn. Ở nông thôn Hưng Yên và Thái Bình (cũ), đây là loại tranh chấp rất phổ biến sau khi chia đất cho con cháu hoặc chuyển nhượng một phần thửa đất.

1. Tranh chấp lối đi chung là gì? Các dạng thường gặp

Tranh chấp lối đi chung là tranh chấp giữa những người sử dụng đất về việc sử dụng một phần đất làm đường đi ra đường công cộng. Trên thực tế có ba dạng chính:

• Lối đi chung của nhiều hộ: lối đi hình thành từ lâu, được ghi nhận hoặc không ghi nhận trên bản đồ địa chính, sau đó một hộ rào chắn, xây lấn.
• Lối đi nằm trong sổ đỏ của một hộ: hộ phía trong đã đi nhờ nhiều năm, nay chủ đất không cho đi tiếp.
• Đất bị vây bọc hoàn toàn: không có lối ra đường công cộng, cần yêu cầu mở lối đi qua bất động sản liền kề.

Xác định đúng dạng tranh chấp lối đi chung giúp lựa chọn căn cứ pháp lý và yêu cầu phù hợp, tránh khởi kiện sai quan hệ tranh chấp.

2. Quyền về lối đi qua theo Bộ luật Dân sự 2015

Theo Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu có bất động sản bị vây bọc bởi các bất động sản của các chủ sở hữu khác mà không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng có quyền yêu cầu chủ sở hữu bất động sản vây bọc dành cho mình một lối đi hợp lý trên phần đất của họ.

Lối đi được mở trên bất động sản liền kề nào mà được coi là thuận tiện và hợp lý nhất, có tính đến đặc điểm cụ thể của địa điểm, lợi ích của bất động sản bị vây bọc và thiệt hại gây ra là ít nhất cho bất động sản có mở lối đi.

Nghĩa vụ đền bù

Chủ sở hữu bất động sản hưởng quyền về lối đi qua phải đền bù cho chủ sở hữu bất động sản chịu hưởng quyền, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Vị trí, giới hạn chiều dài, chiều rộng, chiều cao của lối đi do các bên thỏa thuận; không thỏa thuận được thì có quyền yêu cầu Tòa án xác định.

Trường hợp chia thửa đất

Trường hợp bất động sản được chia thành nhiều phần cho các chủ sở hữu, chủ sử dụng khác nhau thì khi chia phải dành lối đi cần thiết cho người phía trong mà không có đền bù.

Đây là tình huống rất hay gặp khi bố mẹ chia đất cho các con ở Hưng Yên. Nếu khi chia không thể hiện lối đi, rất dễ phát sinh tranh chấp lối đi chung giữa anh chị em về sau.

3. Căn cứ xác lập quyền đối với bất động sản liền kề

Theo Điều 246 Bộ luật Dân sự 2015, quyền đối với bất động sản liền kề (trong đó có quyền về lối đi qua) được xác lập do địa thế tự nhiên, theo quy định của luật, theo thỏa thuận hoặc theo di chúc. Luật Đất đai 2024 cũng ghi nhận quyền sử dụng hạn chế đối với thửa đất liền kề của người sử dụng đất.

Vì vậy, khi giải quyết tranh chấp lối đi chung, cần xem xét nguồn gốc hình thành lối đi, quá trình sử dụng thực tế, thể hiện trên bản đồ địa chính các thời kỳ và các văn bản thỏa thuận, di chúc có liên quan.

4. 5 bước giải quyết tranh chấp lối đi chung

1. Thu thập chứng cứ: sổ đỏ, bản đồ địa chính các thời kỳ, trích đo hiện trạng, ảnh chụp, lời khai người làm chứng.
2. Thương lượng trực tiếp; nếu thống nhất, lập văn bản thỏa thuận về vị trí, kích thước lối đi và khoản đền bù.
3. Đăng ký quyền về lối đi qua tại cơ quan đăng ký đất đai để ghi nhận vào hồ sơ địa chính.
4. Nếu không thỏa thuận được: nộp đơn yêu cầu hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất.
5. Hòa giải không thành: khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có bất động sản.

GỌI NGAY 0362.296.939 – TƯ VẤN TRANH CHẤP LỐI ĐI

5. Hòa giải tranh chấp lối đi chung tại UBND cấp xã

Theo Điều 235 Luật Đất đai 2024, trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai, các bên phải hòa giải tại UBND cấp xã. Việc hòa giải thực hiện trong thời hạn không quá 30 ngày kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu.

Với tranh chấp quyền về lối đi qua theo Bộ luật Dân sự, thực tiễn còn quan điểm khác nhau về việc hòa giải tại UBND cấp xã có phải điều kiện khởi kiện hay không.

Để tránh bị trả lại đơn, người khởi kiện nên thực hiện hòa giải và nộp kèm biên bản hòa giải. Hòa giải thành cũng là cách giải quyết tranh chấp lối đi chung nhanh và ít tốn kém nhất.

6. Khởi kiện tranh chấp lối đi chung ra Tòa án

Tranh chấp lối đi chung được giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có bất động sản. Hồ sơ gồm đơn khởi kiện, biên bản hòa giải, giấy tờ về quyền sử dụng đất và các chứng cứ liên quan. Địa chỉ các Tòa án tại tỉnh xem bài địa chỉ các Tòa án nhân dân tại tỉnh Hưng Yên.

Trong vụ án tranh chấp lối đi chung, Tòa án thường tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ và có thể trưng cầu đo đạc, định giá phần đất làm lối đi. Án phí và chi phí tố tụng phụ thuộc yêu cầu cụ thể. Quy trình chung được giải thích tại bài giải quyết tranh chấp đất đai 2026.

7. Kinh nghiệm hạn chế tranh chấp lối đi chung

• Khi chia, tách thửa cho con cháu, thể hiện rõ lối đi chung trên bản vẽ và văn bản phân chia để tránh tranh chấp lối đi chung.
• Khi mua đất phía trong, kiểm tra lối đi đã được ghi nhận trên sổ đỏ hoặc bản đồ địa chính chưa.
• Thỏa thuận về lối đi nên lập thành văn bản, có chữ ký các hộ liên quan và đăng ký tại cơ quan đất đai.
• Không tự ý phá dỡ tường rào, công trình của hàng xóm; hành vi này có thể bị xử phạt hoặc phải bồi thường.

Nếu thửa đất phía trong chưa có sổ đỏ, cần hoàn thiện hồ sơ theo hướng dẫn tại bài cấp sổ đỏ lần đầu 2026 để bảo vệ quyền lợi lâu dài.

Hành vi nào có thể bị xử lý?

Trong nhiều vụ tranh chấp lối đi chung, một bên tự ý xây tường, đổ vật liệu, đào rãnh chặn lối đi hoặc phá dỡ công trình của bên kia. Những hành vi này có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, phải khôi phục hiện trạng và bồi thường thiệt hại; nếu gây thương tích hoặc hủy hoại tài sản nghiêm trọng còn có thể bị xử lý hình sự.

Vì vậy, khi phát sinh tranh chấp lối đi chung, các bên nên giữ nguyên hiện trạng, lập vi bằng hoặc chụp ảnh ghi nhận và yêu cầu chính quyền địa phương can thiệp thay vì tự giải quyết bằng sức mạnh.

8. Câu hỏi thường gặp về tranh chấp lối đi chung

Đã đi nhờ lối đi của hàng xóm 20 năm, nay họ rào lại có kiện được không?

Có thể yêu cầu xác lập quyền về lối đi qua nếu thửa đất bị vây bọc hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng. Thời gian đi nhờ lâu năm là chứng cứ quan trọng, nhưng không tự động biến phần đất đó thành lối đi chung.

Mức đền bù khi mở lối đi được tính thế nào?

Do các bên thỏa thuận; không thỏa thuận được thì Tòa án xác định trên cơ sở giá trị phần đất làm lối đi, tài sản bị ảnh hưởng và kết quả định giá.

Lối đi chung có được ghi vào sổ đỏ không?

Có thể được thể hiện trên bản đồ địa chính hoặc đăng ký quyền về lối đi qua. Việc ghi nhận giúp hạn chế tranh chấp khi chuyển nhượng, thừa kế về sau.

9. Dịch vụ luật sư tranh chấp lối đi chung tại Luật Phúc Khánh

Luật Phúc Khánh hỗ trợ khách hàng tại Hưng Yên và Thái Bình (cũ) trong tranh chấp lối đi chung: đánh giá hồ sơ, thu thập bản đồ địa chính; soạn văn bản thỏa thuận, đơn hòa giải, đơn khởi kiện; đại diện hòa giải tại UBND cấp xã và tham gia tố tụng tại Tòa án nhân dân khu vực.

GỌI NGAY 0362.296.939 – LUẬT SƯ ĐẤT ĐAI HƯNG YÊN

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 (Điều 245, Điều 246, Điều 254).
• Luật Đất đai số 31/2024/QH15 (Điều 235 về hòa giải tranh chấp đất đai) – văn bản.
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các luật sửa đổi, bổ sung (thẩm quyền Tòa án nhân dân khu vực).
• Nghị định 101/2024/NĐ-CP về đăng ký đất đai.