Trong thực tế, không ít trường hợp một người đã chuẩn bị hoặc bắt đầu thực hiện hành vi phạm tội nhưng sau đó tự nguyện từ bỏ ý định phạm tội trước khi tội phạm hoàn thành. Vậy trong trường hợp này người đó có bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay phải đi tù hay không? Pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành quy định như thế nào về việc tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội?

1. Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội là gì?

Điều 16 Bộ luật Hình sự quy định: “Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội là tự mình không thực hiện tội phạm đến cùng, tuy không có gì ngăn cản.”

Theo quy định này, tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội được hiểu là trường hợp người phạm tội hoàn toàn có điều kiện tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội nhưng đã tự nguyện từ bỏ ý định phạm tội và không thực hiện đến cùng.

Việc từ bỏ phải xuất phát từ ý chí tự nguyện của chính người thực hiện hành vi. Nếu việc phạm tội bị dừng lại do bị phát hiện, bị bắt giữ, bị chống trả hoặc do nguyên nhân khách quan khác khiến không thể tiếp tục thực hiện hành vi thì không được xem là tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội.

Ví dụ, một người đột nhập vào nhà người khác để trộm cắp tài sản. Sau khi vào được trong nhà và phát hiện nhiều tài sản có giá trị, người này suy nghĩ lại, tự nguyện rời đi mà không lấy bất kỳ tài sản nào. Trường hợp này thuộc trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội.

2. Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội có phải chịu trách nhiện hình sự không?

Khoản 2 Điều 16 Bộ luật Hình sự quy định: “Người tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự về tội định phạm; nếu hành vi thực tế đã thực hiện có đủ yếu tố cấu thành của một tội khác thì người đó phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này.”

Như vậy, pháp luật hình sự Việt Nam ghi nhận nguyên tắc: Người tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự đối với tội phạm mà họ đang dự định thực hiện. Khi đã được miễn trách nhiệm hình sự thì không bị kết án, không bị áp dụng hình phạt tù đối với tội định phạm.

Ví dụ: A chuẩn bị dao để thực hiện hành vi cướp tài sản. Trên đường đi, A nhận thức được hậu quả pháp lý nên tự nguyện từ bỏ ý định phạm tội và quay về nhà. Trong trường hợp này, A được miễn trách nhiệm hình sự đối với tội cướp tài sản.

Do đó, đối với câu hỏi “Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội có bị đi tù không?”, câu trả lời là:

Không bị đi tù đối với tội định phạm vì được miễn trách nhiệm hình sự theo Điều 16 Bộ luật Hình sự.

3. Trường hợp vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Mặc dù được miễn trách nhiệm hình sự đối với tội định phạm, người tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự nếu hành vi đã thực hiện trước đó cấu thành một tội phạm độc lập khác. Đây là nội dung được quy định trực tiếp tại khoản 2 Điều 16 Bộ luật Hình sự.

Ví dụ: A mang theo súng quân dụng trái phép với mục đích đi cướp ngân hàng. Trước khi thực hiện hành vi cướp, A tự nguyện từ bỏ ý định phạm tội.

Trong trường hợp này:

A được miễn trách nhiệm hình sự đối với tội cướp tài sản;
A vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi tàng trữ, sử dụng hoặc vận chuyển trái phép vũ khí quân dụng nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Tương tự, nếu người phạm tội đã thực hiện hành vi xâm nhập trái phép vào chỗ ở của người khác, làm hư hỏng tài sản hoặc gây thương tích cho người khác trước khi từ bỏ ý định phạm tội thì vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi đó khi đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

4. Điều kiện để được xem là tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội

Để được hưởng chế định miễn trách nhiệm hình sự theo Điều 16 Bộ luật Hình sự, phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

4.1. Người phạm tội tự nguyện từ bỏ ý định phạm tội

Việc từ bỏ phải xuất phát từ ý chí chủ quan của người phạm tội. Người đó nhận thức được rằng mình vẫn có thể tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội nhưng quyết định dừng lại.

4.2. Không có yếu tố ngăn cản khách quan

Nếu việc phạm tội không thực hiện được do bị phát hiện, bị bắt giữ, bị chống trả quyết liệt hoặc do các điều kiện khách quan khác thì không được coi là tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội. Trong trường hợp này, người thực hiện hành vi vẫn bị xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định về chuẩn bị phạm tội hoặc phạm tội chưa đạt.

4.3 Việc từ bỏ diễn ra trước khi tội phạm hoàn thành

Nếu tội phạm đã hoàn thành thì người phạm tội không được áp dụng Điều 16 Bộ luật Hình sự. Sau khi tội phạm hoàn thành, việc ăn năn hối cải, đầu thú hoặc tự nguyện khắc phục hậu quả chỉ được xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

5. Cơ quan tiến hành tố tụng xác định như thế nào?

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án có trách nhiệm xác minh toàn diện các tình tiết của vụ án.

Khi xem xét việc miễn trách nhiệm hình sự theo Điều 16 Bộ luật Hình sự, các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ đánh giá:

Thời điểm người thực hiện hành vi từ bỏ ý định phạm tội;
Khả năng thực tế để tiếp tục thực hiện tội phạm;
Nguyên nhân dẫn đến việc dừng hành vi phạm tội;
Các chứng cứ, lời khai và tài liệu liên quan.

Nếu xác định việc từ bỏ là hoàn toàn tự nguyện và đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định thì người đó được miễn trách nhiệm hình sự đối với tội định phạm.

6. Kết luận

Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội là một chế định nhân đạo của pháp luật hình sự Việt Nam nhằm khuyến khích người phạm tội từ bỏ ý định phạm tội trước khi gây ra hậu quả cho xã hội. Người tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự đối với tội định phạm và không phải chịu hình phạt tù về tội đó. Tuy nhiên, nếu những hành vi đã thực hiện trước khi từ bỏ ý định phạm tội cấu thành một tội phạm độc lập khác thì người đó vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Cần hỗ trợ thủ tục pháp lý tại Hưng Yên?

Nếu bạn cần hỗ trợ thủ tục pháp lý tại Hưng Yên hoặc cần tư vấn, soạn hồ sơ hoặc đại diện tham gia tố tụng, liên hệ Luật Phúc Khánh để được hỗ trợ chuyên nghiệp:

Hotline/Zalo: 0362.296.939 — hoặc truy cập luatphuckhanh.com để được gửi yêu cầu tư vấn miễn phí ngay hôm nay.

LIÊN HỆ NGAY ĐỂ ĐƯỢC TƯ VẤN MIỄN PHÍ!