Khởi kiện là quyền quan trọng của cá nhân, cơ quan và tổ chức nhằm yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Tuy nhiên, thực tế năm 2026 cho thấy người khởi kiện mắc các sai lầm cơ bản ngay từ đầu mặc dù Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và Luật Tố tụng hành chính năm 2015 đã quy định cụ thể về điều kiện khởi kiện, thẩm quyền, thời hiệu và nghĩa vụ chứng minh. Bài viết này sẽ giúp bạn nhận diện những sai lầm thường gặp khi khởi kiện, từ đó tránh được những sai lầm không đáng có.

Những sai lầm thường gặp khi khởi kiện năm 2026 — Ảnh minh họa bằng AI

1. Khởi kiện sai thẩm quyền của Tòa án

Sai lầm phổ biến nhất là nộp đơn không đúng Tòa án có thẩm quyền giải quyết. Theo Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, thẩm quyền của Tòa án được xác định theo loại việc, cấp xét xử và lãnh thổ. Nhiều người nộp đơn tại nơi cư trú của mình trong khi pháp luật quy định phải khởi kiện tại nơi bị đơn cư trú hoặc nơi có bất động sản tranh chấp.

Đối với vụ án hành chính, người khởi kiện thường nhầm lẫn giữa cơ quan giải quyết khiếu nại và Tòa án có thẩm quyền xét xử. Điều 30 Luật Tố tụng Hành chính 2015 sửa đổi 2025 quy định rõ các loại quyết định hành chính, hành vi hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Việc xác định sai đối tượng khởi kiện dẫn đến việc Tòa án trả lại đơn khởi kiện.

Trong các tranh chấp đất đai, kinh doanh thương mại hoặc lao động, việc xác định sai thẩm quyền còn làm kéo dài thời gian tố tụng và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người khởi kiện.

2. Hết thời hiệu khởi kiện mới nộp đơn

Nhiều cá nhân chỉ khởi kiện khi tranh chấp đã kéo dài nhiều năm, dẫn đến hết thời hiệu theo quy định pháp luật. Điều 154 Bộ luật Dân sự 2015 xác định thời hiệu khởi kiện được tính từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.

Trong tố tụng hành chính, Điều 116 Luật Tố tụng Hành chính quy định thời hiệu khởi kiện đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính là 01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi đó.

Năm 2026, nhiều vụ việc bị đình chỉ do người khởi kiện không kiểm soát được thời hiệu. Đây là sai lầm đặc biệt nghiêm trọng vì khi hết thời hiệu, quyền yêu cầu Tòa án giải quyết không còn được pháp luật bảo vệ theo trình tự tố tụng thông thường.

3. Đơn khởi kiện không đúng hình thức, nội dung

Bộ luật Tố tụng Dân sự quy định đơn khởi kiện phải có đầy đủ các nội dung bắt buộc như:

Ngày, tháng, năm làm đơn;
Tên Tòa án có thẩm quyền;
Thông tin người khởi kiện, người bị kiện;
Nội dung yêu cầu khởi kiện;
Danh mục tài liệu, chứng cứ kèm theo.

Nhiều người viết đơn theo cảm tính, trình bày dài dòng nhưng thiếu yêu cầu cụ thể hoặc không nêu rõ căn cứ pháp luật. Không ít trường hợp chỉ phản ánh bức xúc cá nhân mà không xác định rõ yêu cầu Tòa án giải quyết vấn đề gì.

Trong tố tụng hành chính, việc không ghi rõ quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính bị khởi kiện cũng là một sai lầm khiến Tòa án yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn hoặc trả lại đơn khởi kiện.

4. Không chuẩn bị đầy đủ chứng cứ

Nghĩ rằng chỉ cần “nói đúng sự thật” là đủ là sai lầm rất phổ biến. Pháp luật tố tụng xác định nghĩa vụ chứng minh thuộc về đương sự. Người khởi kiện phải cung cấp tài liệu, chứng cứ chứng minh yêu cầu của mình có căn cứ và hợp pháp.

Trong tranh chấp dân sự, các chứng cứ quan trọng thường gồm: Hợp đồng; biên nhận; tin nhắn; Email; sao kê ngân hàng; giấy chứng nhận quyền sử dụng đất…

Trong vụ án hành chính, người khởi kiện phải xuất trình quyết định hành chính, văn bản giải quyết khiếu nại hoặc tài liệu chứng minh hành vi hành chính trái pháp luật.

Việc không lưu giữ chứng cứ từ đầu khiến nhiều vụ án rơi vào tình trạng không đủ căn cứ chứng minh, dẫn đến yêu cầu khởi kiện bị bác toàn bộ. Đây là một trong những sai lầm mà người khởi kiện măc phải.

5. Không thực hiện đúng thủ tục tiền tố tụng

Một số tranh chấp bắt buộc phải thực hiện thủ tục tiền tố tụng trước khi khởi kiện. Ví dụ phổ biến là tranh chấp đất đai phải hòa giải tại UBND cấp xã theo quy định của pháp luật đất đai.

Trong lĩnh vực hành chính, nhiều trường hợp pháp luật quy định phải khiếu nại trước khi khởi kiện hoặc phải chờ hết thời hạn giải quyết khiếu nại. Người dân bỏ qua bước này khiến vụ án không đủ điều kiện thụ lý.

Đây là sai lầm nghiêm trọng vì Tòa án sẽ trả lại đơn hoặc đình chỉ giải quyết nếu chưa đáp ứng điều kiện khởi kiện theo luật định.

6. Không tham gia đầy đủ quá trình tố tụng

Sau khi khởi kiện, nhiều đương sự bỏ mặc hồ sơ, không tham gia làm việc theo giấy triệu tập của Tòa án, không nộp bổ sung chứng cứ hoặc không đóng tạm ứng án phí đúng thời hạn.

Bộ luật Tố tụng Dân sự quy định rõ nghĩa vụ của đương sự trong quá trình giải quyết vụ án. Việc không hợp tác với Tòa án dẫn đến hậu quả bất lợi như bị đình chỉ yêu cầu khởi kiện; không được chấp nhận chứng cứ nộp muộn; mất quyền phản bác yêu cầu của phía đối lập.

Trong thực tiễn năm 2026, đây là sai lầm khiến nhiều vụ kiện kéo dài nhiều năm nhưng không đạt kết quả như mong muốn.

7. Tin vào cam kết miệng, không xác lập văn bản

Rất nhiều tranh chấp phát sinh từ việc giao dịch bằng lời nói, không lập hợp đồng hoặc không có giấy xác nhận. Khi tranh chấp xảy ra, người khởi kiện không chứng minh được nội dung thỏa thuận, số tiền giao nhận hoặc thời hạn thực hiện nghĩa vụ.

Pháp luật tố tụng đánh giá chứng cứ trên cơ sở tài liệu, dữ liệu điện tử và chứng cứ hợp pháp khác. Vì vậy, việc giao dịch không có văn bản làm giảm nghiêm trọng khả năng bảo vệ quyền lợi trước Tòa án.

Có thể thấy, khởi kiện, đầy đủ là khởi kiện vụ án dân sự và khởi kiện vụ án hành chính năm 2026 không còn là việc chỉ cần nộp đơn lên Tòa án là được giải quyết. Hệ thống pháp luật tố tụng hiện hành (cụ thể là Bộ luật Tố tụng Dân sự và Luật Tố tụng Hành chính) quy định rất chặt chẽ về điều kiện khởi kiện, thời hiệu, thẩm quyền và nghĩa vụ chứng minh. Những sai lầm như khởi kiện sai Tòa án, hết thời hiệu, thiếu chứng cứ, sai quan hệ pháp luật hoặc không tuân thủ thủ tục tiền tố tụng đều dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp hiệu quả, người khởi kiện cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, xác định đúng căn cứ pháp luật và tuân thủ đúng trình tự tố tụng theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự và pháp luật tố tụng hành chính.

Cần hỗ trợ pháp lý về thủ tục khởi kiện tại Hưng Yên?

Nếu bạn cần hỗ trợ pháp lý về khởi kiện vụ án dân sự hoặc vụ án hành chính tại Hưng Yên hoặc cần tư vấn, soạn hồ sơ hoặc đại diện tham gia tố tụng, liên hệ Luật Phúc Khánh để được hỗ trợ chuyên nghiệp:

Hotline/Zalo: 0362.296.939 — hoặc truy cập luatphuckhanh.com để được gửi yêu cầu tư vấn miễn phí ngay hôm nay.

LIÊN HỆ NGAY ĐỂ ĐƯỢC TƯ VẤN MIỄN PHÍ!